(SGGP) Được sự gợi ý của cụ Phan Châu Trinh, Nguyễn Quý Anh lấy Ngoại Du Sào (nhà của ông) làm trường Dục Thanh. Trường có nội dung giảng dạy mới, dạy Quốc ngữ và chữ Hán, quan tâm giáo dục lòng yêu nước. Trường có 7 thầy giáo, thầy Nguyễn Tất Thành trẻ nhất.

Năm 1905, để cổ vũ cho phong trào Duy Tân với chủ trương “Chấn dân khí, khai dân trí, hậu dân sinh” đang phát triển rộng ở miền Trung và miền Bắc, chí sĩ Phan Châu Trinh, Huỳnh Thúc Kháng và Trần Quý Cáp, những hạt nhân lãnh đạo phong trào, đã tổ chức một chuyến Nam du. Điểm dừng chân đầu tiên của công cuộc vận động này là Phan Thiết – Bình Thuận, một vùng đất của phong trào tị địa còn in dấu những hoạt động của các sĩ phu Nam bộ có tinh thần kháng Pháp mạnh mẽ. Với uy tín của một nhà nho học tân tiến, cụ Phan đã tiếp xúc với một số nhân sĩ trí thức địa phương như Nguyễn Quý Anh, Trương Gia Mô, Nguyễn Trọng Lội, Hồ Tá Bang, v.v... vận động các vị đứng ra lãnh đạo phong trào, tiến hành những công việc chung của công cuộc duy tân. Cụ thể của việc xây dựng phong trào là tổ chức hoạt động kinh tế, chính trị, xã hội như Liên Thành thương quán, Liên Thành thơ xã và Dục Thanh học hiệu.

Nói đến công cuộc khai phá vùng đất trấn Hà Tiên trong giai đoạn ban đầu - vào những thập kỷ cuối thể kỷ XVII và nửa đầu thế kỷ XVIII, một vấn đề đặt ra là nên đánh giá vai trò và công lao của họ Mạc - Mạc Cửu và con là Mạc Thiên Tích - như thế nào cho đúng. Về vấn đề này trước nay đã có nhiều ý kiến nêu lên, tuy có khác nhau về sắc thái, nhưng tựu trung đều nhấn mạnh hoặc ra sức đề cao vai trò và công lao của hai cha con họ Mạc, coi đó là nhân tố quyết định đối với công cuộc khai phá vùng đất thuộc trấn Hà Tiên lúc mới bắt đầu, quy kết tất cả công lao khai phá Hà Tiên về cho Mạc Cửu và con là Mạc Thiên Tích.

Nổi bật nhất là Trần Kinh Hoà, một học giả nghiên cứu và giảng dạy Sử ở Đài Loan, trong diễn văn “Họ Mạc và chúa Nguyễn ở Hà Tiên” đọc tại trụ sở Hội Nghiên cứu liên lạc văn hoá Á châu của chính quyền Sài Gòn ngày 7-9-1958, đã khẳng định rằng “Hà Tiên dưới thiện chí của Mạc Cửu ngày một thịnh vượng, nhân dân được an cư lạc nghiệp, xã hội Hà Tiên là một xã hội văn nhã”(1). Trần Kinh Hoà còn cho là về phương diện chính trị, họ Mạc ở Hà Tiên lúc nào cũng giữ được thực quyền của một tiểu bang - một chính quyền tự chủ đã từng đóng vai trò “nước hoãn xung” giữa ba nước Việt Nam - Xứ Đàng Trong của chúa Nguyễn, Xiêm La và Chân Lạp.